Kleszcz jest pasożytem zewnętrznym, który żywi się krwią innych zwierząt i ludzi. Jest to rodzaj średniej wielkości stawonoga należącego, podobnie jak pająki i skorpiony, do rodziny pajęczaków. Jego rozmiar może wahać się w granicach od trzech milimetrów do jednego centymetra, w zależności od czynników tak różnych jak gatunek, płeć (samiec lub samica), czas cyklu życiowego (larwa, nimfa lub dorosły) i ilość krwi, którą kleszcz połknął od swojego żywiciela, czy to zwierzęcia, czy człowieka.
Znanych jest około 850 różnych rodzajów kleszczy i chociaż większość z nich jest nieszkodliwa, niektóre mogą przenosić różne niebezpieczne choroby. W rzeczywistości, w Europie, w tym w Polsce są one pierwszym najczęstszym przekaźnikiem lub wektorem chorób odzwierzęcych u ludzi i drugim najczęstszym na świecie, po komarach.
Wiosna to ten czas, gdy w ostatnich latach coraz częściej możemy spotkać się z pytaniami o kleszcze. Dużo słyszy się o niebezpieczeństwie z ich strony, jednak czy w rzeczywistości wiemy czym się charakteryzują, jakie przenoszą choroby i jak powinno się ich uniknąć? Teoretycznie większość powie, że po ugryzieniu trzeba je szybko usunąć, ale czy w rzeczywistości wiemy jakie niebezpieczeństwa się za nimi kryją? Jeśli chcecie więcej dowiedzieć sie o kleszczach zapraszamy do zapoznania sie z naszym wpisem. Postaramy się przedstawić najważniejsze informacje odnoszące się do kleszczy, z których dowiecie się czym grozi ugryzienie i jak można sie przed nimi chronić.
Kiedy i gdzie jesteśmy najbardziej narażeni na ugryzienie?
Okresem, w którym istnieje największe ryzyko ukąszeń, jest czas od maja do października, choć niektóre gatunki mogą ukąsić również w zimie. Kleszcze mają tendencję do gryzienia w ciągu dnia. Pasożyty te występują zazwyczaj na terenach zalesionych lub w wysokich trawach, czepiając się gałęzi, krzewów lub paproci. Mogą też przyczepiać się do innych zwierząt, żerując w ten sposób na ofiary.
Jak wspomniano powyżej, kleszcze zazwyczaj przebywają w najniższych częściach ekosystemu, czekając na potencjalnego żywiciela, który przejdzie obok i w ten sposób kleszcz będzie mógł się przyczepić. Wbrew temu, co często się sądzi, kleszcze nie przyczepiają się skacząc, czy latając, lecz zwykle przyczepiają się do przechodzącego obok zwierzęcia lub osoby, choć mogą też przemieszczać się po ziemi, aż do momentu, gdy natrafią na ofiarę. Może się też zdarzyć, że pasożyt przenosi się z jednego żywiciela bezpośrednio na drugiego.
Gdy już znajdą się na żywicielu, szukają ciepłych, wilgotnych miejsc na jego ciele. U ludzi są to najczęściej miejsca, takie jak pachwiny, pośladki, tył nóg, pachy, pępek, plecy, genitalia lub miejsce za uszami. Mogą one również przyczepić się na skórze głowy.
Chcąc dowiedzieć się nieco więcej na temat kleszczy i tego czym mogą nam grozić trzeba je bliżej poznać. Dlatego naszą analizę zaczynamy od najważniejszych informacji odnoszących się do kleszczy, które sa pasożytami żerującymi na kręgowcach – ludziach i zwierzętach. Zaliczane są do grupy pajęczaków. W naszym kraju spotkać można nawet około 20 gatunków, przy czym największe ryzyko dla naszego zdrowia niesie kleszcz pospolity i kleszcz łąkowy.
Kleszcze należące do pajęczaków najczęściej mają kilka milimetrów, największe mogą mieć kilkanaście milimetrów. Charakteryzują się owalną bądź okrągłą budową, jeśli kleszcze jest głodny to będzie wyglądał na nieco spłaszczony, jeśli będzie najedzony to staje sie jak nabrzmiała bańka, wygląda na bardziej okrągły, wypukły.
Ciało kleszcza składa się z dwóch części. Gnatosoma to część składająca się z podstawy z nogogłaszczkami, hypostomem z ząbkami i szczękoczułkami. Druga cześć to Idiosom, gdzie osadzone są odnóża i tarczki oddechowe, zwór analny, oczy i fotoreceptory.
Kleszcze – gdzie żerują i jakie miejsca na ciele atakują
Czy kiedykolwiek zastanawiałeś/ zastanawiałaś się, dlaczego nie czujemy, że ugryzł nas kleszcz? Dzieje się tak, ponieważ podczas ukąszenia kleszcz używa swojej śliny ze znieczuleniem, które sprawiaj, że ukąszenie jest bezbolesne, więc osoba lub zwierzę zaatakowani przez kleszcza zazwyczaj nie czują niczego poza czasami, lekkim swędzeniem lub zaczerwienieniem w tym miejscu, ale już po tym, jak kleszcz się wbił w skórę.
Z tego powodu należy dokładnie sprawdzić ciało po powrocie do domu, z obszaru, na którym mogą znajdować się kleszcze. W razie potrzeby poproś o pomoc inną osobę, lub użyj lustra, aby sprawdzić wszystkie obszary ciała, nawet te, które są dla Ciebie trudniejsze do zobaczenia. Musisz wiedzieć, że im dłużej pasożyt pozostaje na swoim żywicielu, tym większe jest ryzyko przeniesienia choroby.
Przełom marca i kwietnia to ten moment, w którym temperatura powietrza wzrasta na tyle, że kleszcze mogą zarząć być aktywne. Przede wszystkim żerują one w lasach i na ich obrzeżach. Spotkać je można na ściółce leśnej, łąkach, w parkach, trawie i zaroślach. Funkcjonowanie kleszczy jest uzależnione od krwi żywiciela. Są pasożytami zewnętrznymi kręgowców, do ich życia konieczne jest ugryzienie i następnie żerowanie na ciele żywiciela.
Trzeba mieć świadomość, że kleszcze atakują również ludzi, jednak można mówić o obszarach szczególnie narażonych na ugryzienia. Związane jest to z tym, że kleszcze do swojego życia potrzebują znacznie więcej krwi niż między innymi komary. Mogą znajdować sie na ciele żywiciela nawet kilkanaście dni i żywią się w tym czasie jego krwią. By żywienie było skuteczne szukają one miękkiego i ciepłego miejsca na ciele ofiary. Dlatego do najczęściej atakowanych miejsc zaliczyć trzeba pachy, zgięcia dużych stawów, okolice genitaliów, miejsca w okolicy małżowiny usznej, gdzie kleszcze mogą się dobrze przytwierdzić. Jeśli do takiego solidnego przytwierdzenia kleszcza nawet jeśli będzie się drapało czy pocierało te miejsca dla pasożyta nie będzie to już stanowiło niebezpieczeństwa.
Teoretycznie można więc wskazać takie miejsca, w których jesteśmy szczególnie narażeni na kleszcze, jednak to nie oznacza, że występować będą tylko w tych miejscach. W grę wchodzą także inne miejsca na ciele, gdzie kleszcze również mogą się pojawić jeśli uda im się ugryźć żywiciela i przytwierdzić do jego działa. Dlatego w okresie wiosennym po wyjściu na łono natury warto będzie dokładnie kontrolować swoje ciało. Kleszcze żerują niezależnie od pory dnia, dlatego zawsze trzeba dokładnie sprawdzić swoje ciało pod kątem ugryzień.
Skuteczna profilaktyka – czyli jak chronić się przed kleszczami
Mimo, że kleszcze mogą się wydawać niepozornymi pajęczakami to jednak pasożyta można spotkać w wielu miejscach, ugryzienie zdarza się często, a same kleszcze niosą za sobą wiele niebezpieczeństw ze względu na to, że sa nosicielami różnych chorób. Dlatego warto wiedzieć jak można skutecznie chronić sie przed kleszczami. Stanie się to możliwe jeśli będzie sie dbać o przemyślaną profilaktykę. Poniżej znajdziecie więc kilka zasad, których przestrzeganie sprawi, że będziecie mogli skutecznie chronić sie przed kleszczami.
Wykorzystywane repelentów ochronnych
Pierwsza zasada to sięganie po specjalne preparaty, które będą odpowiadały za odstraszanie pasożyta. Poszczególne środki określone jako repelenty ochronne mają rożne działanie. Wśród tych, które wykazują najwyższa skuteczną znajdują się te mające w składzie DEET. To środki, które wykazują wysoką skuteczność, ale jednocześnie sama substancja jest toksyczna. Takie środki nie mogą być stosowane u niemowlaków, kobiet w ciąży, a także na skórę dzieci do 12 roku życia. Dlatego można będzie szukać środków, które pozbawione są substancji toksycznych, a które wykazywać będą skuteczność w ochronie organizmu przed kleszczami. Zawsze jednak w działaniach profilaktycznych środki odstraszające kleszcze odgrywają istotną rolę.
Zastosowanie odpowiedniego stroju
Kolejna istotna zasada to sięgnięcie po odpowiedni strój, szczególnie jeśli wychodzi się w wysokie trawy. To istotna kwestia, ponieważ kleszcze bytują na wysokości do 1,5 metra. W związku z tym dość często dochodzi do tego, że wczepiają się w nogi żywiciela. Chcąc więc ograniczyć ryzyko, w którym dojdzie do wczepienia się kleszcza powinno się zakładać długie spodnie. Najlepiej również jeśli będzie się miało włożone nogawki w skarpety, albo wysokie buty. Przy wysokich trawach sprawdzać się będą również kalosze jako skuteczna ochrona.
Jasne kolory ubrań na spacery
Kolor ubrań nie będzie w stanie odstraszać skutecznie pasożytów, natomiast zakładanie takich ubrań również jest uzasadnione. Kleszcze są tak naprawdę ślepe i nie odróżniają barw, ale jasne ubrania sprawią, że to nam będzie łatwiej zobaczyć czy na ubraniach nie pojawiły sie kleszcze. Jeśli będzie się miało taką obserwację to będzie można szybko oddalić się od miejsca, gdzie kleszcze sie znajdują, poza tym będzie wiadomo, że po powrocie do domu należy bardzo dokładnie obejrzeć swoje ciało i skontrolować czy nie pojawiły się na nim pasożyty.
Właściwy wybór miejsca do spaceru
Planując wiosenny spacer i chcąc uniknąć kleszcza powinno się również rozsądnie dobierać miejsce, gdzie będzie sie wychodziło. Warto unikać tych miejsc, gdzie kleszcze występują najczęściej, a więc wysoka trawa, zagajniki, leśne polany czy niekoszone łąki. Poza tym większe ryzyko załapania kleszcza jest także w okolicach zbiorników wodnych. Przy tym istotna będzie także pora, w której wychodzi sie na spacer. Kleszcze teoretycznie żerują cały dzień, jednak w godzinach południowych ich aktywność jest najmniejsza. Dużo bardziej aktywne są rano oraz późnym popołudniem.
Kontrola ciała po spacerze
Istotne będzie to, by niezależnie od stosowanych środków ochrony także po zakończonym spacerze zadbać o to, by dobrze sprawdzić swoją skórę oraz skórę swojego dziecka, pod kątem tego czy nie znalazł sie na niej kleszcz. Powinno się w tym celu dokładnie siebie obejrzeć zawracając uwagę na to czy nie ma na ciele charakterystycznego czarnego punkciku. W pierwszych godzinach po kontakcie kleszcz będzie wczepiony w ciało bardzo płytko i jego czarny kolor będzie charakterystyczny.